“Tất cả những tương tác của ta với trẻ nhỏ rồi sẽ kết trái, không chỉ trong hiện tại, mà còn trong con người trưởng thành của đứa trẻ về sau” – Maria Montessori
Trong hoàn cảnh trường học đóng cửa do dịch, điều gì quan trọng nhất mà cha mẹ chúng ta có thể làm cho trẻ tại nhà?
Môi trường và tâm hồn của trẻ
Như cây non cần nước, chất dinh dưỡng từ đất, năng lượng từ ánh nắng mặt trời để phát triển, trẻ thấm hút những gì đang sống động trong môi trường để kiến tạo chính bản thân mình, về cả trí tuệ và đời sống tinh thân của trẻ. Môi trường phù hợp, giàu có, lành mạnh thì sự phát triển diễn ra thuận lợi, tự nhiên và thật mạnh mẽ, với sự dẫn dắt của “người thầy bên trong” của chính trẻ. Tự nhiên đã sắp đặt sự phát triển của trẻ theo những quy luật phát triển tự nhiên, và trẻ trông cậy vào người lớn chúng ta để tạo ra môi trường phù hợp, thuận lợi cho sự phát triển tự nhiên đó, điều mà đứa trẻ không thể làm được ở thời điểm hiện tại.
“Trẻ có một mối quan hệ khác biệt đối với môi trường so với chúng ta…. Trẻ thấm hút nó. Những điều trẻ thấy không chỉ được ghi nhớ, mà chúng tạo thành tâm hồn của trẻ. Trẻ nội hóa tất cả những gì trên thế giới mà trẻ có thể nhìn được bằng đôi mắt, lắng nghe được bằng đôi tai của mình” – Maria Montessori
Với những biến động trong xã hội gần đây, việc chúng ta có thời gian và ở nhà nhiều cùng con, có thể đã làm cho chúng ta phần nào “thức tỉnh” để nhận thấy được sự ảnh hưởng của môi trường gia đình đối với con trẻ. Nó dấy lên trong ta nhiều câu hỏi, trăn trở, cùng với những áp lực vô hình. “Làm sao đây?” là một câu hỏi mà chúng tôi cảm nhận được từ cha mẹ trong khoảng thời gian đặc biệt này. Làm sao chúng ta có thể xây dựng một môi trường phát triển lành mạnh và phù hợp cho con ngay tại tổ ấm yêu thương của mình?
Viên gạch đầu tiên – sự nhận thức
Mỗi một ngày trôi qua chúng ta luôn phải đối diện với những áp lực của nhiều trách nhiệm cho cuộc sống, cùng với những sự quấy nhiễu thường xuyên mỗi ngày từ những vấn đề trong xã hội, như câu chuyện của những “chú chó đáng thương”, hay tình cảnh của những con người đã phải hứng chịu những “tổn thương sâu sắc” trong giai đoạn dịch bệnh. Là con người, chúng ta không thể tránh khỏi việc bị tác động về cảm xúc bởi những những gì đang diễn ra bên trong chính mình và xung quanh mình.
Sống cùng người lớn, con luôn quan sát và đâu đó cảm nhận được những “cảm giác khác lạ và phiền muộn ấy” từ cha mẹ dù con không bày tỏ điều đó thành lời hay san sẻ cùng cha mẹ. Những năng lượng âu lo, mất cân bằng này nếu tồn tại trong môi trường qua một khoảng thời gian đủ lâu, sẽ bị “nội hóa” thành cái bên trong của trẻ vì trẻ luôn thấm hút từ môi trường để lấy nguyên liệu cho sự phát triển.
Để trở thành chỗ dựa vững chắc và đáng tin cậy cho tâm hồn cho trẻ, cha mẹ trước tiên cần trước tiên ý thức được cảm xúc của mình và sự ảnh hưởng đến con trong môi trường gia đình. Sự nhận biết sẽ mở ra sự thay đổi. Bằng việc nhận ra điều này ở hiện tại, cha mẹ có sự lựa chọn cho những gì xảy đến tiếp theo với bản thân mình và trẻ của mình. Chúng ta có thể chọn tạo ra một môi trường bất an hoặc một môi trường bình yên hạnh phúc.
Từ nhận thức đến tri thức – nền tảng cho sự phát triển
Đại dịch có thể đã đưa đẩy cha mẹ trở thành “gia sư bất đắc dĩ” của con. Nhưng xét cho cùng, đây chính là cơ hội để chúng ta nhận ra được sự ảnh hưởng của chúng ta, của môi trường gia đình đến sự phát triển của trẻ, dù chúng ta có muốn hay không muốn biết điều đó. Chúng ta đang đứng trước một cơ hội tuyệt vời để học cách nuôi dưỡng sự hình thành của một con người, một sự sống, cơ hội hoàn thiện chính mình, và trưởng thành cùng con.
Cha mẹ ít khi nghĩ mình cần học làm cha mẹ. Chúng ta thường nuôi con theo “bản năng” của mình, có khi còn bị thống trị bởi “bản ngã”, và chỉ cần có tình yêu thương là đủ. Thực tế cùng trẻ đã chứng minh cho chúng ta thấy ngược lại. Nếu chúng ta dành hơn 12 năm đèn sách để học kiến thức và học nghề, chúng ta cần bao nhiêu thời gian để học “làm người” và đóng góp cho công việc “trồng người”?
Tri thức cho chúng ta sức mạnh và sự thấu cảm. Chỉ khi chúng ta hiểu mình, chúng ta mới có thể bắt đầu hiểu con, và sự phát triển của con.
Rất nhiều những cha mẹ, khi chưa biết đến sự thật về con trẻ, đặc biệt là trong những năm đầu đời với những sức mạnh nội tại vô cùng mạnh mẽ bên trong con, chúng ta lại vô tình tạo ra rất nhiều chướng ngại trên con đường phát triển của con. Cha mẹ có bao giờ ngưỡng mộ và tự thắc mắc: “Tại sao con có thể từ một em bé không thể làm bất cứ điều gì khi được sinh ra, con thể đi lại vào năm 1 tuổi, con có thể nói tiếng mẹ đẻ một cách lưu loát vào năm 2 tuổi. Ai đã dạy cho con những điều này?”, rồi những chủ đề tinh tế hơn như: “Tại sao tính khí con lại như thế? Tại sao trẻ có thể tập trung vào thứ này rất nhiều và bị phân tâm ở thứ khác? Tại sao con có thể tự làm được điều này mà không phải điều khác?”.
Có rất nhiều những bí ẩn về trẻ thơ, những sự thật về trẻ thơ đang chờ đợi chúng ta khám phá. Từ nhận thức đến tri thức, với những kiến thức khoa học và thấu đáo, chúng ta là “cha mẹ tỉnh thức”. Cha mẹ tỉnh thức hiểu được đứa trẻ bên trong của mình, để từ đó chúng ta có thể chấp nhận chính mình như mình đang là và rồi chấp nhận con. Đây chính là lúc mà “sự tự do và các khả năng vô hạn” của trẻ được tôn trọng.
Tâm an trí thấu, cả nhà yên vui
Suy cho cùng, môi trường gia đình tốt nhất cho sự phát triển của trẻ trong bối cảnh hiện tại chính là nỗ lực hi sinh không ngừng nghỉ của cha mẹ. Vì thế, nếu chúng ta tận dụng thời điểm chuyển giao bất đắc dĩ này để trở thành một chỗ dựa vững chắc trong “tâm hồn lẫn trí tuệ” của trẻ thì nội tại con bạn sẽ phát triển vững chắc như những nụ hoa rồi sẽ nở rộ trong nắng. Và cuối cùng, vai trò của gia đình là trở thành niềm tin yêu vững chắc cho tất cả chúng ta để vượt qua vô vàn thử thách khó khăn trong hiện tại và cả tương lai.
“Nếu không phải bây giờ thì bao giờ?”
Hãy lắng nghe sự mách bảo bên trong mình, dành thời gian và tâm trí để trở thành những người đồng hành tuyệt vời của con, và tận hưởng sự trưởng thành của chính bản thân mình bên cạnh con nhé.
Chúc các bạn tìm thấy con đường cho mình.
