Hôm nay, ngày 01/05/2021, rất nhiều nước trên thế giới tổ chức kỷ niệm ngày Quốc tế Lao động. Ngày này cách đây 135 năm, giai cấp công nhân đã cùng nhau đoàn kết, biểu tình và giành thắng lợi lần đầu tiên cho thỏa thuận “chỉ làm việc 8 giờ/ngày”, như một cách họ đấu tranh cho sự bình đẳng, công bằng và dân chủ cho giai cấp của mình.
Bên dưới thành tựu mang tính chất lịch sử này, chúng ta có thể đâu đó hình dung và cảm nhận được nhiều khía cạnh của sự phân biệt và phân hóa giai cấp trong xã hội, những áp bức tích lũy theo thời gian, những mâu thuẫn và xung đột giữa những người có nhiều quyền lực và tài sản với những người có ít quyền lực và tài sản hơn trong xã hội.
Bản chất của lao động nói chung, hoặc thậm chí lao động cấp thấp và lao động chân tay, vốn dĩ không phải là sự khổ đày. Áp bức và khổ đày trong lao động diễn ra khi mục đích của lao động nhằm phục vụ cho những tham vọng về quyền lực và tài sản hay sự sở hữu cho một người hoặc một nhóm người nào đó trong xã hội.
Chúng ta hãy nhìn “lao động” từ một góc nhìn khác. Chúng ta hãy nhìn cách mà một đứa trẻ “lao động” hay “làm việc”.
Trẻ em “làm việc” miệt mài không ngừng nghỉ, 24 giờ một ngày, 365 ngày một năm và liên tục trong rất nhiều năm. Một em bé mới sinh tầm 2 tháng, được ba cho ra công viên, công việc của em là “quan sát” và “thấm hút” từ môi trường xung quanh. Người lớn chúng ta tưởng chừng như em không làm gì vì chúng ta không biết rằng tâm trí và tất cả các giác quan của em đang “làm việc”, như một miếng bọt biển thẩm thấu tất cả trong môi trường của mình. Khi em bé đến tuổi có thể bò, trườn hoặc đi, chúng ta có thấy em không thể “không vận động” để phát triển những kĩ năng vận động và thể chất cho chính mình. Với những sự thương yêu và lo lắng của chúng ta đối với sự an toàn của em, những người lớn, là ba là mẹ, chúng ta tạo ra rất nhiều rào cản cho những “công việc” của trẻ nhưng không có sự ngăn cản và thách thức nào có thể ngăn chặn những đứa trẻ “làm công việc của mình”. Có một sự thúc giục bên trong nào đó luôn dẫn dắt trẻ và cho đứa trẻ nguồn năng lượng để “lao động”, và đặc biệt hơn hết, khác với người lớn chúng ta, những con người lao động nhỏ này luôn yêu thích và tận hưởng công việc của mình. Sự tận hưởng không nằm ở việc con được khen hay thưởng, mà phần thưởng lao động cho chính bản thân trẻ sâu sắc hơn những gì chúng ta có thể cảm nhận được. Hãy quan sát và cảm nhận cho chính bạn khi thấy một đứa trẻ được tự do lựa chọn làm việc mình muốn làm, khi được say sưa với công việc đó mà không cần ai cạnh bên để động viên, không bị làm phiền và cản trở, khi trẻ thật sự bình yên trong quá trình “lao động” của mình, để rồi hết lần này qua lần khác, với những “trải nghiệm” tích cực của quá trình làm việc và lao động như thế này, con tự hình thành được những hình ảnh tích cực về bản thân rằng: “Mình có thể làm được”, cùng với những khám phá đầy màu sắc về thế giới xung quanh, sự kết nối hài hòa với vạn vật.
Trẻ em vốn yêu thích lao động theo một cách chân thật và tự nhiên như thế. Trẻ “phải” lao động để kiến tạo và phát triển bản thân, để tạo ra những con người hoàn thiện trong tương lai. Đó là cách duy nhất để trẻ phát triển. Chúng ta không thể kỳ vọng một em bé có thể biết đi nếu chúng ta không cho trẻ cơ hội tự tập đi, chúng ta không thể kỳ vọng một đứa trẻ biết cách đưa ra quyết định nếu chúng ta luôn áp đặt và không cho trẻ sự lựa chọn. Đứa trẻ lao động một cách chân chính, như một người “nghệ sĩ” đang miệt mài tạo ra “tuyệt tác” của bản thân mình, theo một cách rất riêng của mình. Tuyệt tác của những đứa trẻ là “những người lớn” hoàn thiện trong tương lai.
Chúng ta có thể thấy rõ ràng rằng lao động của trẻ khác với lao động của người lớn. Đa phần người lớn chúng ta lao động vì những mục đích bên ngoài và chúng ta xem trọng thành tích và kết quả cuối cùng của lao động. Trẻ không lao động và làm việc như thế. Lao động của trẻ chân thật và tự nhiên như một nhu cầu và sự biểu đạt của bản thân. Trẻ làm việc và lao động cho nội tại, được dẫn dắt bởi một sự thúc giục bên trong mình, không vì ai khác hay một mục đích bên ngoài nào khác. Trẻ làm việc để trải nghiệm, từ trải nghiệm trẻ phát triển chính bản thân mình. Lao động của trẻ mang tính phát triển và kiến tạo.
Bà Maria Montessori nói rằng loài người chúng ta không chỉ là “Homo Sapiens”, mà chúng ta còn có thể được gọi là “homo laborans” – “người lao động”. Bà quan niệm rằng “lao động” thật sự như là một phần tự nhiên của con người. Chúng ta không thể “không lao động”, lao động của đôi bàn tay và cả khối óc.
“Lao động” của trẻ thật đặc biệt, lao động vì một mục đích thật cao cả. Những “công việc” của trẻ giúp trẻ tạo ra những con người hoàn thiện của tương lai. Trẻ có một tình yêu tự nhiên với lao động và cũng chính lao động và được làm việc sẽ nuôi dưỡng tình yêu chân thành bên trong mỗi đứa trẻ và con người chúng ta.
Nhân ngày Quốc tế Lao động, người lớn của chúng ta có thể tận hưởng sự nghỉ ngơi và không làm việc. Nhưng chúng ta hãy để trẻ tiếp tục “lao động” và “làm công việc” của mình vì đơn thuần đó là một phần tự nhiên của trẻ. Hãy để những đứa trẻ lao động và tận hưởng quá trình lao động tuyệt vời của mình.
Nguồn: Bài viết được viết bởi Học viên Khóa 1 – Chương trình đào tạo giáo viên Montessori nhóm tuổi 2.5-6 do Trung tâm Montessori Ấn Độ đào tạo và cấp bằng.
